Het Actieprogramma kende een lange aanlooptijd; het werd al aangekondigd door de vorige minister van IenW in april 2023. Maar het resultaat mag er zijn! Voor 14 regio’s hebben de drinkwaterbedrijven en provincies plannen gemaakt, die per regio in kaart brengen wat nodig is om de beschikbaarheid van drinkwater te waarborgen. Daarbij bleek dat belangrijke, veel voorkomende knelpunten alleen met hulp van het Rijk kunnen worden opgelost. Dan gaat het met voorrang om het versnellen van vergunningverlening, maar bijvoorbeeld ook om het aanwijzen van nieuwe innamepunten voor oppervlaktewater en het toekennen van voldoende gewicht aan drinkwater in nationale beleids­programma’s. Daarover zijn tussen Vewin, IPO en IenW landelijke afspraken gemaakt. Deze vormen samen met de regionale plannen, het Actieprogramma.

Nu komt het natuurlijk aan op snelle en daadwerkelijke uitvoering. Resultaat is alleen gewaarborgd als alle partijen zich aan de afspraken houden. Daarmee wordt ook de broodnodige, concrete invulling gegeven aan de ambitie uit het Regeerprogramma voor een toekomst­bestendige drinkwatersector. Het in oktober gepubliceerde besluit, om het WACC-percentage voor de komende drie jaar te verhogen, is daarvoor ook heel belangrijk. Daarmee krijgen de drinkwaterbedrijven de ruimte om fors meer te investeren in een duurzame en toekomstbestendige infrastructuur.

Tegelijkertijd is het zo dat in het afgelopen jaar steeds vaker en op steeds meer plaatsen in het land door drinkwaterbedrijven ‘nee’ moest worden verkocht aan nieuwe zakelijke klanten. Dit onderstreept dat er echt geen tijd meer is te verliezen. Naast een voortvarende uitvoering van het Actieprogramma is het zaak de financierings­ruimte voor investeringen ook voor de verdere toekomst zeker te stellen. Na het WACC-besluit voor 2025 – 2027 zijn de drinkwatersector en IenW in gesprek gegaan over structurele oplossingen, zo nodig via aanpassing van de Drinkwaterwet.

Ook is het zaak dat in die wet wordt verduidelijkt dat de leveringsplicht van de drinkwaterbedrijven – en daarmee ook de corresponderende zorgplicht van overheden – niet alleen geldt voor huishoudens maar ook voor zakelijke klanten die water van drinkwater­kwaliteit nodig hebben.

Daarbij moeten we ervoor waken ons niet uitsluitend op het aanbod van drinkwater te richten. Bij een groeiende vraag naar drinkwater is beheersing daarvan extra belangrijk. Dit zal de knelpunten niet voorkomen of oplossen maar het kan zeker een bijdrage leveren. Ook op dat vlak werd in 2024 een belangrijk resultaat geboekt: in juni werd het Nationaal Plan van Aanpak Drinkwaterbesparing gepubliceerd. Daarin maken alle betrokken partijen – waaronder de drinkwatersector – afspraken over na te streven doelen en mogelijke maatregelen. Ook dit plan moet in daden worden omgezet; de drinkwatersector zet zich daarvoor in.

Ten slotte, ik heb het woord ‘kwaliteit’ nog niet genoemd. Dat is wellicht begrijpelijk gezien de urgente vraagstukken rond ‘beschikbaarheid’, maar het is niet terecht. Op de valreep van het jaar presenteerde het kabinet de Tussenevaluatie KRW. Met conclusies die waarschijnlijk niemand verrasten: zelfs als alles meezit, zullen we de doelen niet allemaal halen. Daarvoor is al eerder en vaker gewaarschuwd, waardoor het risico van een ‘grijsgedraaide plaat’ op de loer ligt. In die val mogen we niet trappen. We kunnen er niet in berusten, niet omdat het moet van Brussel, maar omdat het gaat om schoon water voor onze volksgezondheid, ons welzijn en onze welvaart. Voor de drinkwaterbedrijven is dit geen papieren discussie, maar een harde realiteit. Zij worden gedwongen steeds meer te investeren in steeds meer zuivering. Ik hoop dat we over een jaar kunnen zeggen dat er in 2025 op het vlak van bescherming van drinkwaterbonnen écht een grote stap vooruit is gezet.