‘Het gaat om bewustwording en gedragsverandering’

Sinds 2024 werken de drinkwaterbedrijven binnen het Nationaal Plan van Aanpak Drinkwaterbesparing aan het bereiken van concrete besparingsdoelstellingen voor (drink) watergebruik – samen met overheden, koepels van particuliere en zakelijke watergebruikers, de bouw- en installatiesector en de woningbouwcorporaties. Uiteindelijk moet iedereen in Nederland minder drinkwater gaan gebruiken. De focus en de wijze waarop drinkwaterbedrijven dat stimuleren, verschilt van bedrijf tot bedrijf. Deel 3 van een vijfluik: WMD en Vitens.

WMD: ‘Proactieve aanpak en informatie verstrekken’

Froukje Nigten is als strategisch adviseur omgeving bij WMD onder andere verantwoordelijk voor het project ‘Bewust & Zuinig’: ‘Wij steunen de landelijke doelstellingen van het Nationaal Plan van Aanpak Drinkwaterbesparing voor bedrijven en huishoudens. Onze focus ligt daarbij op een duurzame veiligstelling van de drinkwatervoorziening in Drenthe. We zien dat onze bronnen nu en in de toekomst onder druk komen te staan door ontwikkelingen zoals toenemende verontreiniging, economische groei en klimaatverandering. Wij investeren daarom in uitbreiding van onze productiecapaciteit, het beschermen en duurzaam inpassen van onze bronnen in het Drentse watersysteem, en bewuster en zuiniger omgaan met drinkwater. Ons interne project ‘Bewust & Zuinig’ is de praktische, regionale uitwerking van het Nationaal Plan van Aanpak Drinkwaterbesparing.’

Samen met ondernemers

WMD heeft een proactieve aanpak voor de grote zakelijke klanten, via accountmanagement en informatieverstrekking. ‘Ook zoeken we de samenwerking met regionale ondernemers, bijvoorbeeld via het platform ‘Ik ben Drents ondernemer’. We willen graag aanhaken bij hun duurzaamheidsadviezen, omdat is gebleken dat vooral de koppeling van waterbesparing aan energiebesparing interessant kan zijn voor bedrijven. Daarnaast bieden we grote klanten waterscans aan, via Water Laboratorium Noord (WLN), het gezamenlijke laboratorium van WMD en Waterbedrijf Groningen.’ Uitdaging hierbij is om bedrijven de adviezen uit de waterscan ook echt in praktijk te laten brengen. Daarom maken we gebruik van momenten zoals een aanvraag voor uitbreiding of een nieuw aansluitverzoek.’

‘Met de provincie Drenthe kijken we naar mogelijkheden om een waterscan toegankelijk te maken voor het mkb. Verder komt er op onze nieuwe website een online besparingstool voor het mkb en voor huishoudens. Landelijke campagnes zoals ‘Word geen douchebag, fris in 5 minuten’ zetten we via onze eigen kanalen verder uit. Daarnaast besteden wij veel aandacht aan educatieve programma’s op scholen, bijvoorbeeld gekoppeld aan de Nationale Kraanwaterdag of lesjedorst.nl. Via de jaarlijkse eindnota gaan we eindgebruikers inzicht geven in hun waterverbruik en verwijzen we hen naar onze website voor besparingstips en -trucs.’

Spoelwater hergebruiken en infiltreren

In de eigen bedrijfsvoering richt WMD zich onder andere op het hergebruik van spoelwater. Nigten: ‘Bij renovatie of nieuwbouw van grotere productielocaties passen we een spoelwaterhergebruikinstallatie in, wat tot 75% besparing op het gebruikte spoelwater kan opleveren. Op een productielocatie van bijvoorbeeld 5 miljoen m3 scheelt dit 150.000 m3 water per jaar. We infiltreren het gebruikte spoelwater via slenken in de bodem van onze winningslocaties en geven natuur de ruimte. WMD beschikt over vrij veel relatief kleinere productielocaties, die kansen bieden voor zoetwatermaatregelen. Via een integrale benadering van deze ‘Waterlandgoederen’ combineren we werkzaamheden, techniek, natuur en energie.’

Een andere manier voor WMD om zelf water te besparen is het vervangen van oude leidingen die gevoelig zijn voor lekkages. En we denken na over een pilot om de druk in het leidingstelsel te verlagen. Nigten: ‘Bij een lagere waterdruk stroomt er per tijdseenheid minder water uit de kraan. We onderzoeken nu hoe gebruikers dat ervaren en of dat besparingen oplevert. Bij drinkwaterbesparing gaat het eigenlijk grotendeels om bewustwording en gedragsverandering. In dat kader participeren wij bijvoorbeeld ook in gedragsonderzoeksprojecten van KWR en financieren wij samen met Waterbedrijf Groningen en WLN een onderzoek naar drijfveren voor waterbesparing door een master student aan de Rijksuniversiteit Groningen.’

Vitens: ‘De rode draad is bewustwording’

Mede vanwege knelpunten op het gebied van waterbeschikbaarheid staat drinkwaterbesparing al jaren op de agenda bij Vitens. Programmamanager waterbesparing Mark de Vries: ‘Sinds 2023 is ons aansluitbeleid voor grootzakelijke klanten aangepast. Bij elke aanvraag voor 6 m3/uur of meer voeren we een drinkwatertoets uit. Is er niet per se drinkwaterkwaliteit nodig, dan komt er geen aansluiting. Onze accountmanagers hebben zich ontwikkeld tot drinkwateradviseurs die bedrijven helpen om zo duurzaam mogelijk om te gaan met drinkwater. Jaarlijks reiken we de Award Duurzaam Watergebruik Zakelijk uit en organiseren we regionale klantendagen, waarop we best practices laten zien. Via ons FoodSafe Water Programma adviseren we bedrijven uit voedingsmiddelenindustrie over hergebruik van water, alternatieve bronnen, zuivering en procesmonitoring.’

WaterWeter voor mkb

Voor het mkb kiest Vitens voor een andere aanpak. De Vries: ‘Uit onderzoek naar welke mkb-sectoren de meeste potentie hebben om drinkwater te besparen, kwamen allereerst onderwijsinstellingen naar voren. We proberen via gerichte campagnes studenten te stimuleren drinkwater te besparen, bijvoorbeeld door de kleine spoelkop op de wc te gebruiken. De eerste pilot leidde tot 12% besparing. In samenwerking met collegadrinkwaterbedrijf WML is ook een branchegerichte aanpak ontwikkeld voor hotels en vakantieparken.’ Daarnaast heeft Vitens samen met Waterbedrijf Groningen een online tool ontwikkeld. Deze Zakelijke WaterWeter geeft bedrijven inzicht in hun waterverbruik en praktische besparingstips. Bij huishoudelijk drinkwatergebruik gaat het om bewustwording en gedrag enerzijds, en technologie anderzijds. Zo neemt Vitens deel aan landelijke campagnes, zoals ‘Word geen douchebag, fris in 5 minuten’. Aanvullend ontwikkelt het bedrijf zelf campagnes, zoals de huidige zomercampagne ‘Nat done’, om drinkwaterverspilling in droge perioden tegen te gaan. De Vries: ‘De grootste winst zit bij douchen, maar inzichten uit gedragswetenschap leren ons dat het effectiever is om te beginnen met kleine aanpassingen van routines, zoals de kraan dicht doen tijdens het tandenpoetsen of het scheren. Dat levert misschien wat minder op, maar het is voor mensen makkelijker om te doen. En je ondersteunt met zulke kleine stapjes de bewustwording richting grotere gedragsveranderingen. De volgende interventie die we gaan inzetten, is wel gericht op korter douchen’ Waterneutraal en circulair wonen Daarnaast draagt Vitens actief bij aan onderzoeken naar bijvoorbeeld waterzuinige nieuwbouw. De Vries: ‘Voor Vitens staan de volksgezondheid en de betrouwbaarheid van ons drinkwater voorop, maar we willen de ogen niet sluiten voor mogelijkheden van het toepassen van hemelwater of grijswater in huishoudens. In een straat in het Achterhoekse dorp Silvolde onderzoeken we met onder meer een watertechnologiebedrijf, de woningcorporatie, de gemeente en het waterschap mogelijkheden voor lokale zuivering en hergebruik van regenwater. We nemen ook deel aan de brede Bouwtafel Waterzuinige Wijken, die in juni een manifest heeft aangeboden aan de Tweede Kamer met de oproep om snel te komen met heldere richtlijnen en financiering voor grootschalige praktijktesten op dit gebied.’

‘Alleen waterbesparing is niet voldoende’

Drinkwaterbesparing is bij Vitens onderdeel van een brede mix van maatregelen die moeten zorgen voor voldoende drinkwater, besluit De Vries: ‘Met alleen besparing gaan we het niet redden, daarvoor is de nood in ons verzorgingsgebied te groot. Uitbreiding van onze huidige productielocaties en het ontwikkelen van nieuwe bronnen zijn onmisbaar om ook in de toekomst voldoende drinkwater te kunnen produceren.’

Dit artikel verscheen eerder in Waterspiegel 3 2026.