Dat er altijd water uit de kraan komt lijkt vanzelfsprekend, maar dat dreigt steeds minder het geval te zijn. De beschikbaarheid, benutbaarheid en kwaliteit van drinkwaterbronnen – grond- en oppervlaktewater – staan steeds meer onder druk. Door toename van de bevolking, nieuwe woningen en economische groei stijgt de vraag naar drinkwater.
Deze pagina legt uit waarom de beschikbaarheid van drinkwaterbronnen onder druk staat, welke maatregelen nodig zijn en wat het belang is van het Actieprogramma beschikbaarheid drinkwaterbronnen 2023 – 2030.
De afgelopen jaren is veel in de media gesproken over een dreigend drinkwatertekort. Dit drinkwatertekort komt niet doordat er geen of niet genoeg water in Nederland is. Het probleem ligt in de mogelijkheden om water te winnen. Uit onderzoek van het RIVM blijkt dat alle tien de drinkwaterbedrijven vóór 2030 extra productiecapaciteit nodig hebben, in een aantal gevallen al nu of op zeer korte termijn. Voor het aanboren van nieuwe waterbronnen of uitbreiden van de capaciteit van huidige wingebieden, moeten waterbedrijven een vergunning krijgen van de provincie. Dat zijn complexe, langdurige procedures, waardoor het helemaal niet zeker is dat dit tijdig lukt. Integendeel, drinkwaterbedrijven lopen tegen steeds meer juridische en bestuurlijke belemmeringen aan bij de vergunningverlening. Ook gebrek aan financieringsruimte is een struikelblok.
In sommige regio’s worden nieuwe bedrijven inmiddels niet meer aangesloten op het drinkwaternet. Zonder snelle en gezamenlijke actie van alle betrokken partijen, in het bijzonder provincies en Rijk, dreigt dat ook voor (grootschalige) woningbouwlocaties. Een groot deel van de nieuwbouwopgave is voorzien in regio’s waar op korte of langere termijn knelpunten dreigen.
De grootste knelpunten bij het uitbreiden van de productiecapaciteit van drinkwaterbedrijven zijn complexe, langdurige vergunningprocedures en concurrerende belangen in de leefomgeving. De oorzaak daarvan is vaak lastige inpassing in de leefomgeving. De precieze knelpunten verschillen echter per regio. De provincies en drinkwaterbedrijven hebben, samen met IPO en Vewin, regionale actieplannen opgesteld. Deze plannen brengen in kaart wat er per regio nodig is om de drinkwaterbeschikbaarheid te waarborgen.
De regionale actieplannen bevatten concrete maatregelen, zoals het aanwijzen van geschikte locaties voor drinkwaterwinning en het aanpakken van regionale knelpunten. Ze laten echter ook zien dat veel uitdagingen niet op regionaal niveau kunnen worden opgelost en landelijke ondersteuning nodig is.
Om deze uitdagingen aan te pakken, hebben het IPO, Vewin en IenW gezamenlijk het Actieprogramma Beschikbaarheid Drinkwaterbronnen ontwikkeld. Hierin zijn afspraken gemaakt over versnelde vergunningprocedures, betere ruimtelijke inpassing van drinkwaterlocaties en het bevorderen van kennisdeling. Daarnaast wordt gewerkt aan het aanwijzen van nieuwe drinkwaterbronnen, het versnellen van vergunningsprocedures en de integratie van drinkwaterbelangen in nationale beleidsprogramma’s. Het Monitoringsplan 2025 brengt de voortgang van deze maatregelen in beeld. Daaruit blijkt dat in 2025 in totaal 18,65 miljoen m³ extra productiecapaciteit is gerealiseerd. Dit resultaat komt voort uit verschillende regionale acties van drinkwaterbedrijven en provincies, maar vooral gecombineerd met maatregelen die al ver voor de lancering van het Actieprogramma in 2025 in gang waren gezet.
Het is zaak nu alles op alles te zetten om het Actieprogramma uit te voeren en ook voor de periode na 2030 de drinkwatervoorziening zeker te stellen. De drinkwatersector bepleit:
Er wordt breed gekeken naar het toekomstbestendig maken van de drinkwatersector. Dit betekent dat niet alleen het aanbod vergroot moet worden, ook de vraag naar water dempen en het beschermen van de kwaliteit zijn van cruciaal belang.
Zo zijn in het Nationaal Plan van Aanpak Drinkwaterbesparing afspraken gemaakt om te verkennen of en hoe waterbewust bouwen een bijdrage kan leveren aan het halen van het afgesproken doel van 100 liter drinkwater per persoon per dag in 2035. Eén van die afspraken is dat de ministeries van VRO en IenW onderzoek laten uitvoeren door het RIVM naar de risico’s van het gebruik van hemelwater en/of grijs water in de gebouwde omgeving voor de volksgezondheid. Het RIVM publiceerde in september 2025 een kennisnotitie over de mogelijke gezondheidsrisico’s en beheersmaatregelen. De conclusie van het RIVM is dat, hoewel het gebruik van huishoudwater bijdraagt aan het verminderen van het drinkwaterverbruik, er momenteel onvoldoende maatregelen van kracht zijn voor het ontwerp, de aanleg en het beheer van een huishoudwatersysteem om mogelijke risico’s, zoals foutaansluitingen tussen het huishoudwater- en drinkwatersysteem, volledig uit te sluiten. Daarom wordt aanbevolen om dit soort systemen nu niet in het Besluit bouwwerken leefomgeving te verplichten.
Meer gebruik van regenwater en hergebruik van drinkwater kunnen volgens de drinkwaterbedrijven bijdragen aan vermindering van het drinkwatergebruik, maar het waarborgen van de volksgezondheid moet altijd voorop blijven staan. Daarom is het noodzakelijk om aan waterbesparende voorzieningen en installaties centraal vastgelegde normering, certificering en toezicht/controle te verbinden. Deze moeten in onderliggende regelingen nader worden uitgewerkt.
Voor meer informatie over dit thema staan wij u graag te woord.
