CD Netcongestie en Energie-infrastructuur

Inleiding

Dit position paper sluit aan bij agendapunten 2 Aanpak Netcongestie en 3 Leveringszekerheid van elektriciteit van het commissiedebat Netcongestie en Energie-infrastructuur van 27 november 2025. In veel gebieden is er sprake van een tekort aan elektriciteit; netcongestie. Eén van de gevolgen hiervan is dat aansluiting op het elektriciteitsnet niet in alle gevallen gewaarborgd is. Steeds vaker staan projecten lang in de wachtrij totdat zij toegang krijgen tot het energienet. Dit geldt ook voor de uitbreiding van bestaande of realisatie van nieuwe drinkwaterproductielocaties en de benodigde infrastructuur.

Zonder snelle actie dreigt in 2030 een tekort aan drinkwater van 102 miljoen m3, dus uitbreiding van de productiecapaciteit is hard nodig. Daarom hebben Vewin en IPO, samen met IenW, het begin 2025 gepresenteerde Actieprogramma Beschikbaarheid Drinkwaterbronnen 2023-2030 opgesteld, met als doel de drinkwatervoorziening te waarborgen.

Netcongestie wordt in dat programma expliciet benoemd als knelpunt. Zowel de benodigde uitbreiding van de productiecapaciteit om aan de stijgende vraag naar drinkwater te voldoen als de noodzaak om steeds meer te zuiveren om de drinkwaterkwaliteit te waarborgen, vergen namelijk steeds meer energie. Het nakomen van de leveringsplicht van drinkwater (Drinkwaterwet artikel 8) is daarmee in gevaar.

Meerjarenprogramma infrastructuur energie en klimaat

Vanwege deze risico’s voor de leveringszekerheid van drinkwater, vraagt Vewin om prioriteit op het energienet voor drinkwaterbedrijven via het Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (MIEK). In de brief aan de minister van Klimaat en Groene Groei bij agendapunt 2 Aanpak Netcongestie (Nr 566) wordt onder meer gesproken over het MIEK. Dit is een landelijk programma dat prioritaire energie-infrastructuurprojecten benoemt.

Het MIEK maakt keuzes in de programmering van deze projecten en kan daardoor tijdig knelpunten signaleren en verhelpen. Projecten met een nationale MIEK-status krijgen prioriteit in de investeringsplannen van de landelijke elektriciteitsnetbeheerders. Gezien het feit dat de drinkwatervoorziening geldt als dwingende reden van groot openbaar belang, pleit Vewin voor een nationale MIEK-status voor de uitbreiding van bestaande en realisatie van nieuwe drinkwaterproductielocaties en de benodigde infrastructuur.

Geef projecten die noodzakelijk zijn voor het veiligstellen van de drinkwatervoorziening prioriteit bij het investeren in uitbreiding van het elektriciteitsnet via het nationaal Meerjarenprogramma Infrastructuur en Energie en Klimaat.

Electricity market design-pakket

In de brief aan de minister van Klimaat en Groene Groei bij agendapunt 3 Leveringszekerheid van elektriciteit (Nr 570) wordt gesproken over netcongestie en leveringszekerheid in de context van een betrouwbaar en weerbaar elektriciteitssysteem. Op 13 november 2025 heeft de Raad van State advies uitgebracht over het wetsvoorstel om de Energiewet te wijzigen om een EU-wetgevingspakket te implementeren. Met het wetsvoorstel geeft de regering uitvoering aan regelingen van de EU die de elektriciteitsmarkt willen hervormen. Die regelingen vormen het Electricity Market Design-pakket, ook wel EMD-pakket.

Het wetsvoorstel bepaalt dat de minister om redenen van nationale zekerheid bindende aanwijzingen kan geven aan elektriciteitsbedrijven. De aanwijzingsbevoegdheid is bedoeld om de weerbaarheid van overheid, bedrijven en burgers tegen verhoogde militaire en hybride dreigingen te versterken, de continuïteit van vitale infrastructuur en processen te waarborgen en de economische veiligheid te beschermen. Gezien de betekenis van de drinkwatervoorziening voor de nationale veiligheid en de volksgezondheid, pleit Vewin voor de hoogste prioriteit bij een mogelijke bindende aanwijzing in het kader van het EMD-pakket.

Geef elektriciteitsbedrijven de bindende aanwijzing om de drinkwatervoorziening, waaronder productielocaties en de drinkwaterinfrastructuur, met de hoogste prioriteit van elektriciteit te voorzien bij verhoogde militaire en hybride dreigingen.