Convenant gewasbeschermingsmiddelen: concrete uitwerking is cruciaal

Het kabinet heeft op 14 juli samen met verschillende partijen een hoofdlijnenconvenant gewasbeschermingsmiddelen gesloten. Het convenant bevat afspraken om de milieubelasting door bestrijdingsmiddelen terug te dringen en waterkwaliteitsdoelen te halen. Vewin ziet dit als een stap vooruit, maar benadrukt dat de uitwerking in concrete maatregelen bepalend wordt voor het uiteindelijke effect op de kwaliteit van drinkwaterbronnen.

Het convenant is onderdeel van de bredere aanpak voor landbouw, natuur en stikstof en vloeit voort uit het coalitieakkoord. De deelnemende partijen spreken af om onder meer reductiedoelen voor het gebruik van bestrijdingsmiddelen vast te stellen, aanvullende afspraken te maken voor het halen van de doelen van de Kaderrichtlijn Water (KRW) en maatregelen te nemen in grondwaterbeschermingsgebieden. Vewin is uitgenodigd om bij te dragen aan de voorbereiding van de afspraken op het vlak van waterkwaliteit, maar is niet betrokken bij het opstellen en afronden van het convenant.

Bestrijdingsmiddelen hardnekkig probleem

Bij veel oppervlakte- en grondwaterwinningen voor drinkwaterproductie is sprake van hardnekkige kwaliteitsproblemen door belasting met bestrijdingsmiddelen. Dit is al langer het geval, en er is geen duidelijke verbetering zichtbaar. Uit verschillende rapporten, zoals van KWR (januari 2025), blijkt dat de druk door bestrijdingsmiddelen op de kwaliteit van oppervlaktewater bestemd voor drinkwater niet significant afneemt. De druk op de kwaliteit van grondwater voor drinkwaterproductie lijkt juist iets toe te nemen. ‘Vergrijzing’ van het grondwater is ook een toenemend probleem: lage concentraties van een cocktail aan stoffen, waaronder bestrijdingsmiddelen, zijn vrijwel overal aanwezig, stapelen zich op en dringen steeds dieper door in de bodem. Daarnaast zijn er grote zorgen over de aangetoonde verontreiniging van grond- en oppervlaktewater met PFAS afkomstig uit bestrijdingsmiddelen.

Uitwerking bepaalt het resultaat

Vewin vindt het positief dat het convenant expliciet aandacht besteedt aan grondwaterbeschermingsgebieden. De betrokken partijen erkennen dat juist in deze gebieden extra maatregelen nodig zijn om de kwaliteit van drinkwaterbronnen te beschermen. Het Rijk stelt daarom een generiek aanvullend maatregelenpakket op voor deze gebieden om verontreiniging van het grondwater met bestrijdingsmiddelen tegen te gaan, waarbij provincies waar nodig aanvullende maatregelen kunnen nemen.

De afspraken in het convenant zijn nog grotendeels op hoofdlijnen. De komende periode worden deze verder ingevuld in deelconvenanten en via gebiedsprocessen. De uitwerking in concrete acties  bepaalt hoe effectief dit convenant zal zijn in het verbeteren van de waterkwaliteit en verminderen van de verontreiniging van drinkwaterbronnen met bestrijdingsmiddelen.

Meer nodig voor duurzame verbetering van de waterkwaliteit

Vewin ziet naast positieve elementen ook belangrijke aandachtspunten. Alleen maatregelen gericht op het terugdringen van KRW-normoverschrijdingen zijn onvoldoende. Een duurzame verbetering van de waterkwaliteit en het voorkómen van nieuwe verontreinigingen vraagt om stevige maatregelen en een omslag naar extensieve en emissiearme vormen van landbouw in grondwaterbeschermingsgebieden. Een integrale aanpak moet hierbij het uitgangspunt zijn, zowel emissies van bestrijdingsmiddelen als van nitraat naar bodem en water moeten worden tegengegaan. Dat deze omslag niet in het convenant is opgenomen, beschouwt Vewin als een gemiste kans.

Daarnaast pleit Vewin voor een verbod op bestrijdingsmiddelen met persistente stoffen, waaronder PFAS, te beginnen in grondwaterbeschermingsgebieden. In het convenant is opgenomen dat per type teelt in beeld gebracht zal worden wat de mogelijkheden zijn tot versneld uitfaseren van emissies van persistente stoffen uit bestrijdingsmiddelen. Dit is wat Vewin betreft onvoldoende.

Ook is het noodzakelijk dat het toelatingsbeleid beter wordt afgestemd op de KRW-doelen. Dit valt buiten de reikwijdte van het convenant, maar het is cruciaal dat de aanpassing van het toelatingsbeleid op andere tafels besproken wordt. Zonder aanvullende maatregelen op dit gebied blijft het behalen van de waterkwaliteitsdoelen buiten bereik.