CD Stikstof en mestbeleid

Drinkwaterbronnen staan onder druk

De kwaliteit van drinkwaterbronnen staat onder druk. Verontreinigingen afkomstig uit de landbouw, industrie en huishoudens zorgen ervoor dat de kwaliteit van drinkwaterbronnen slechter wordt. Drinkwaterbedrijven hebben steeds meer te maken met de aanwezigheid van verschillende stoffen in het oppervlaktewater of grondwater dat zij gebruiken om drinkwater van te maken. Hierdoor is de kans klein dat de afgesproken doelen uit de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) uiterlijk in 2027 bereikt worden. Ook worden de zuiveringsinspanningen om drinkwater te maken steeds groter, terwijl de KRW juist een verlaging van deze inspanning als doel heeft. Een van de specifieke knelpunten voor drinkwaterbronnen is dat bij veel grondwaterwinningen voor drinkwaterproductie sprake is van hardnekkige kwaliteitsproblemen door belasting met nitraat.

Aanpak nitraatproblemen in drinkwaterbronnen

In het Coalitieakkoord wordt gekozen voor ambitieus, toekomstgericht beleid op het gebied van milieu en water en voor verbetering van de waterkwaliteit. Bijvoorbeeld door verbetering van de waterkwaliteit een plaats te geven in de generieke en gebiedsgerichte aanpak van stikstofreductie. Hiervoor is het nodig dat de bescherming en verbetering van de kwaliteit van drinkwaterbronnen een duidelijke plek krijgen in het beleid voor de aanpak van emissies uit de landbouw (nitraat én bestrijdingsmiddelen). Naast generieke – landelijke – maatregelen is hier ook een gebiedsgerichte inzet nodig. Dit kan via het 8e NAP en de in het Coalitieakkoord aangekondigde gebiedsgerichte aanpak. Belangrijk hierin is het verankeren van de specifieke doelen voor de bescherming van drinkwaterbronnen.

• Geef bescherming en verbetering van de kwaliteit van drinkwaterbronnen prioriteit in het beleid gericht op aanpak van de emissies uit de landbouw (nitraat én bestrijdingsmiddelen);
• Neem de bestaande specifieke doelen* voor het tegengaan van de verontreiniging van drink-waterbronnen op in het landbouwbeleid;

* Deze zijn:

• Sinds 2025: blijvend voldoen aan de nitraatnorm van 50 mg/l in het grondwater binnen grondwaterbeschermingsgebieden;
• In 2027: voldoen aan de KRW-normen in al het oppervlaktewater bestemd voor drinkwaterproductie, en voldoen
  aan de GWR-normen in alle grondwaterlichamen in Nederland (50 mg/l voor nitraat);
• Continu: geen verslechtering van de waterkwaliteit in oppervlaktewater en grondwater bestemd voor
  drinkwaterproductie. Op termijn een zodanige verbetering van deze waterkwaliteit dat de zuiveringsinspanning
  voor drinkwaterproductie kan worden verlaagd.

Landelijk en gebiedsgericht beleid nodig

In de afgelopen jaren is gewerkt aan de (vrijwillige) vermindering van de nitraatproblematiek via de Bestuurs-overeenkomst nitraat in grondwaterbeschermingsgebieden. Hierin hebben LNV, IenW, IPO, LTO en Vewin afgesproken dat in 34 kwetsbare grondwaterbeschermingsgebieden de nitraatconcentraties in het ondiepe grondwater uiterlijk in 2025 blijvend onder de norm van 50 mg/l moesten zijn. Uit onderzoeken van WEnR (2024), KWR en CLM (2022) blijkt dat het doel in een groot deel van de gebieden met deze aanpak niet bereikt zal worden. Ook stelt men vast dat alleen gebiedsgerichte maatregelen nemen onvoldoende is om de nitraatproblemen in grondwaterbeschermingsgebieden op te lossen. Hiervoor is ook een generieke – landelijke – aanpak nodig, zoals het 8e Actieprogramma Nitraatrichtlijn.

8e actieprogramma nitraatrichtlijn

De Europese Nitraatrichtlijn heeft als doel om verontreiniging van grond- en oppervlaktewater door nutriënten (stikstof/nitraat en fosfor) uit agrarische bronnen te verminderen, en verdere verontreiniging te voorkómen. Op basis van de Nitraatrichtlijn zijn lidstaten verplicht om elke 4 jaar een actieprogramma te maken waarin maatregelen zijn opgenomen om aan de doelen van de richtlijn te voldoen. In de richtlijn is onder andere vastgelegd dat het nitraatgehalte in grondwater maximaal 50 mg/l mag zijn of worden.

Eind 2025 heeft de Tweede Kamer het toenmalige (demissionaire) kabinet opgeroepen om het concept 8e NAP niet vast te stellen, omdat de nitraatdoelen met de voorgestelde aanpak naar verwachting niet gehaald zouden worden. Er is daarom besloten om het vaststellen van het 8e NAP aan het nieuwe kabinet te laten. Voor de drinkwatersector is het van belang dat in dit nieuwe 8e NAP generieke maatregelen worden opgenomen die zorgen voor een verbetering van de (grond)waterkwaliteit bij drinkwaterbronnen.

• Zorg voor een robuust beleid in het 8e NAP, met generieke maatregelen die zorgen voor een verbetering van de (grond)waterkwaliteit in grondwaterbeschermingsgebieden.
  Waar nodig moeten deze maatregelen verplicht worden gesteld;
• Zorg ervoor dat de maatregelen bijdragen aan het halen van de waterkwaliteitsdoelen bij drinkwaterbronnen.

Gebiedsgerichte aanpak

Aanvullend is een gebiedsgerichte, integrale aanpak nodig van emissies uit de landbouw in de omgeving van drinkwaterbronnen. Drinkwaterbedrijven kunnen daaraan bijdragen door hun kennis in te brengen over de regionale problematiek en mogelijke oplossingsrichtingen, ook in hun rol als natuurbeheerder.

• Neem maatregelen op in de aangekondigde gebiedsgerichte aanpak, die zorgen voor het (tijdig) halen van de KRW-doelen en de doelen voor nitraat bij drinkwaterbronnen;
• Betrek de drinkwaterbedrijven actief bij de uitwerking van de gebiedsgerichte aanpak in de gebieden bij drinkwaterbronnen. Niet alleen vanwege hun kennis op het gebied van drinkwaterproductie, maar ook vanuit hun rol als natuurbeheerder.