Weerbaarheid van drinkwaterbedrijven

Waarom weerbaarheid van drinkwaterbedrijven cruciaal is

De drinkwatervoorziening behoort tot de top-vitale infrastructuur van Nederland. Dat betekent dat uitval van de drinkwatervoorziening al snel tot maatschappelijke ontwrichting zou kunnen leiden. Een hoge weerbaarheid is dus van groot belang. In het verlengde daarvan zijn vitale sectoren opgenomen in de crisisstructuren van overheden en krijgen zij hulp en advies vanuit het Nationaal Cyber Security Centrum. Andersom gelden er voor de drinkwaterbedrijven verschillende wettelijke eisen om de drinkwatervoorziening zoveel als mogelijk zeker te stellen. De drinkwaterbedrijven zijn voorbereid op allerlei soorten gevaren en dreigingen.

Weerbaarheid betekent in dit kader: het vermogen om verstoringen te voorkomen, de impact ervan te beperken en snel te herstellen.

Wettelijk kader en positie als vitale infrastructuur

De crisisvoorbereiding van drinkwaterbedrijven is wettelijk verankerd in de Drinkwaterwet, het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling. Deze regelgeving bevat eisen ten aanzien van drinkwaterkwaliteit, leveringszekerheid en continuïteit, en de organisatie van de openbare drinkwatervoorziening.

Een belangrijke eis is de leveringzekerheidseis. De leveringszekerheidseis houdt in dat onder verstoorde omstandigheden, bijvoorbeeld bij uitval van een (deel van) een productielocatie, een drinkwaterbedrijf binnen 24 uur na de verstoring een hoeveelheid drinkwater moet kunnen leveren die gelijk is aan 75% van de hoeveelheid op een ‘maximum dag’. De leveringszekerheidseis is in feite een norm voor redundantie en herstelvermogen, met als doel om de impact van uitval van één hoofdelement op het gehele drinkwatersysteem te verminderen. De infrastructuur is ontworpen met gekoppelde productielocaties, dubbele transportleidingen op kritieke punten, calamiteitenkoppelingen tussen buurdrinkwaterbedrijven en buffercapaciteit in duinen, spaarbekkens of grondwater. Hierdoor kan bij uitval van één onderdeel de levering doorgaans worden voortgezet. Gemiddeld is de drinkwaterlevering aan huishoudens jaarlijks slechts circa 15 minuten onderbroken.

Hoe bereiden drinkwaterbedrijven zich voor op crises?

Drinkwaterbedrijven nemen voorzorgsmaatregelen om te voorkomen dat de levering van schoon drinkwater in gevaar komt. Elke vier jaar stelt ieder drinkwaterbedrijf een leveringsplan op. Onderdeel daarvan is een verstoringsrisicoanalyse. Hierin worden zowel gevaren (niet-moedwillige gebeurtenissen) en dreigingen (moedwillige gebeurtenissen) systematisch in kaart gebracht. Denk aan gevaren als een overstroming, extreme droogte en hitte, extreme vrieskou, zeer zware regenval, een aardbeving, brand in een zuiveringsstation, een nucleair incident, of uitval van voorzieningen zoals elektriciteit. Qua dreigingen kijken drinkwaterbedrijven naar bijvoorbeeld de dreiging van criminelen maar ook van terroristen en statelijke actoren, waarbij men het gemunt heeft op moedwillige verstoring van de drinkwatervoorziening.

Op basis van de analyse van gevaren en dreigingen moeten de drinkwaterbedrijven passende beheersmaatregelen treffen om verstoringen zoveel als mogelijk te voorkomen of om de effecten ervan te reduceren. Die maatregelen zijn zowel organisatorisch, fysiek als digitaal van aard. Het leveringsplan, inclusief de risicoanalyse, (aanvullende) maatregelen en het restrisico, wordt ter goedkeuring voorgelegd aan de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). Via zogenoemde ‘reality checks’ kan de ILT nagaan of de maatregelen daadwerkelijk getroffen zijn en nageleefd worden.

Hoe is de leveringszekerheid van drinkwater geborgd?

Ieder drinkwaterbedrijf moet voor tien dagen zelfvoorzienend zijn. Dit betekent dat, bij uitval van bijvoorbeeld energie of telecommunicatie, het hele systeem van drinkwaterlevering gedurende minimaal tien dagen moet blijven functioneren (op basis van een gemiddeld dagverbruik). In de praktijk betekent dit dat drinkwaterbedrijven onder andere over eigen noodstroomaggregaten en voorraden brandstof beschikken, als ook over voorraden chemicaliën.

Daarbij geldt dat drinkwaterbedrijven verplicht zijn nooddrinkwater te leveren als in een bepaald gebied langer dan 24 uur geen drinkwater uit de kraan komt. Hierbij gaat het om minimaal 3 liter per persoon per dag; 2 liter om te drinken en 1 liter om eten mee te bereiden. Voor een dergelijke situatie beschikken de drinkwaterbedrijven over gemeenschappelijke mobiele Nooddrinkwater-Units (containers met een waterinhoud van ongeveer 10.000 liter drinkwater) met tapkranen. Deze units kunnen ingezet worden op distributiepunten die gemeenten van tevoren hebben aangewezen. Eén distributiepunt en Nooddrinkwaterunit is geschikt om ten minste 2500 personen te voorzien van nooddrinkwater.

De overheid adviseert burgers om zelf ook 72 uur zelfredzaam te zijn, met minimaal drie liter water per persoon per dag in het noodpakket. Dit versterkt de maatschappelijke weerbaarheid. Omdat het kraanwater in Nederland van hoge kwaliteit is, kan kraanwater ook worden gebruikt voor het noodpakket. Het is wel zaak bij het vullen van de flessen de hygiëne te waarborgen (schone, goed afsluitbare, liefst glazen flessen of containers en schone handen). Daarnaast is het verstandig om de flessen water op een koele, donkere plek te bewaren en af en toe te verversen.

Wat doen drinkwaterbedrijven tegen cyberdreigingen?

Om de digitale veiligheid te versterken werkt de drinkwatersector nauw samen met het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) van het ministerie van Justitie en Veiligheid. Zo krijgen de drinkwaterbedrijven alerts en beveiligingsadviezen vanuit het NCSC. Daarnaast zijn alle drinkwaterbedrijven aangesloten op het Nationaal Detectie Netwerk van het NCSC.

Bij een grootschalige ICT-crisis of dreiging, wordt vanuit de drinkwatersector het Netwerk Cybersecurity geactiveerd. Tijdens een grootschalige ICT-crisis of dreiging stelt het Netwerk Cybersecurity een integraal situatiebeeld op van de gehele sector om elkaar en de nationale crisisorganisatie te informeren. De drinkwatersector kent ook haar eigen ‘Water Information Sharing and Analysis Center’ (Water-ISAC) voor informatie-uitwisseling over dreigingen.