De kwaliteit van drinkwaterbronnen staat onder druk. Verontreinigingen afkomstig uit de landbouw, industrie en huishoudens zorgen ervoor dat de kwaliteit van drinkwaterbronnen slechter wordt. Een van de specifieke knelpunten voor drinkwaterbronnen is dat bij veel grondwaterwinningen voor drinkwaterproductie sprake is van hardnekkige kwaliteitsproblemen door belasting met nitraat.
Deze pagina legt uit waarom nitraat een probleem vormt voor de kwaliteit van drinkwaterbronnen, hoe nitraat in drinkwaterbronnen terechtkomt en wat dit betekent voor de drinkwatervoorziening. Ook wordt toegelicht welke maatregelen nodig zijn om drinkwaterbronnen beter te beschermen tegen nitraat.
Om gewassen maximaal te laten groeien wordt kunstmest en dierlijke mest gebruikt. Dit mestgebruik zorgt ook voor uitspoeling van stikstof naar de bodem en het grondwater, waar het in de vorm van nitraat kwaliteitsproblemen veroorzaakt voor grondwater dat gebruikt wordt voor drinkwaterproductie. Dit is het geval bij tientallen grondwaterwinningen, met name in het oosten en zuiden van Nederland.
De drinkwaterbedrijven in het oosten en zuiden van Nederland winnen op zo’n 100 plaatsen grondwater uit ondergrondse lagen die beperkt beschermd zijn door kleilagen. Op 34 winlocaties zorgt nitraatuitspoeling voor een verslechtering van de kwaliteit van het grondwater. Hier is sprake van of dreigt een overschrijding van kwaliteitsnormen. Voor nitraat in grondwater geldt de kwaliteitsnorm van 50 mg/liter als bovengrens. Grondwater dat meer dan 50 milligram nitraat per liter bevat, is minder geschikt om drinkwater van te maken. Bij deze 34 winlocaties, samen ongeveer 20% van de grondwaterwinningen in Nederland, zijn de stoffen nitraat, nikkel en sulfaat nu al, of mogelijk in de toekomst, een probleemstof. Nikkel en sulfaat kunnen vrijkomen als er te veel nitraat in het grondwater zit.
Als het ondiepe grondwater eenmaal vervuild is, verslechtert de kwaliteit van het grondwater dat de drinkwaterbedrijven oppompen binnen enkele jaren. Drinkwaterbedrijven resten dan enkel noodgrepen om het drinkwater schoon te houden, zoals mengen, zuiveren, verdiepen of verplaatsen van winningen. De grenzen aan deze noodgrepen zijn al grotendeels bereikt. Het verplaatsen van winningen is bijvoorbeeld nauwelijks meer mogelijk vanwege effecten op andere functies, drukte in de ondergrond en ongunstige waterkwaliteit.
De Nitraatrichtlijn heeft tot doel om verontreiniging van grond- en oppervlaktewater met nitraat uit agrarische bronnen te verminderen. Dit is een continue verplichting, de richtlijn heeft geen einddatum. Het RIVM concludeert dat het zeer onwaarschijnlijk is dat het huidige beleid voldoende is om de doelen van de Nitraatrichtlijn te halen. Deze conclusie wordt bevestigd door verschillende onderzoeken van Wageningen Environmental Research en Deltares naar de toekomstige effecten van beleid. Vewin bepleit dan ook extra actie op nationaal en regionaal niveau.
Naast generieke, landelijke, maatregelen is hier ook een gebiedsgerichte inzet nodig. Dit kan via het 8e actieprogramma Nitraatrichtlijn (NAP) en de in het Coalitieakkoord aangekondigde gebiedsgerichte aanpak. Belangrijk hierin is het verankeren van de specifieke doelen voor de bescherming van drinkwaterbronnen.
Voor meer informatie over dit thema staan wij u graag te woord.
